02.06.2020
Bài viết tập trung nghiên cứu, tìm hiểu và giới thiệu các hành vi bị pháp luật nghiêm cấm trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm; tìm hiểu về chế tài hình sự cũng như thủ tục xét xử đối với loại tội phạm này trong công tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19 ở Việt Nam nhằm góp phần đẩy lùi dịch bệnh nguy hiểm.

ThS Trần Linh Hương

Giảng viên Khoa Nhà nước và Pháp luật

Trường Chính trị Kiên Giang

 

Tóm tắt: Bài viết tập trung nghiên cứu, tìm hiểu và giới thiệu các hành vi bị pháp luật nghiêm cấm trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm; tìm hiểu về chế tài hình sự cũng như thủ tục xét xử đối với loại tội phạm này trong công tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19 ở Việt Nam nhằm góp phần đẩy lùi dịch bệnh nguy hiểm.

Từ khóa: Chế tài hình sự, thủ tục xét xử, tội phạm, phòng chống dịch bệnh Covid - 19.

Dịch bệnh Covid-19 do virus SARS-CoV-2 bắt đầu bùng phát từ tháng 12/2019 tại thành phố Vũ Hán (tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc). Đến nay, dịch bệnh này đã lây lan trên hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ với diễn biến vô cùng phức tạp và nguy hiểm. Tại Việt Nam, ca nhiễm Covid-19 đầu tiên được phát hiện rất sớm (ngày 23/01/2020). Với nỗ lực phòng chống dịch của cả hệ thống chính trị, của đa số người dân với tinh thần trách nhiệm cao, có sự chung sức, đồng lòng, đoàn kết thực hiện các khuyến cáo của Chính phủ, nên Việt Nam cơ bản kiểm soát rất tốt dịch bệnh này. Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau, còn nhiều người cố tình vi phạm pháp luật hoặc lợi dụng dịch bệnh để trục lợi, làm tăng thêm sự phức tạp của dịch bệnh, ảnh hưởng tới hiệu quả phòng, chống dịch bệnh. Vì vậy, phải xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm trong phòng chống dịch bệnh, áp dụng các chế tài - kể cả chế tài hình sự đối với hành vi vi phạm pháp luật trong phòng, chống dịch bệnh. Đây là biện pháp quan trọng để răn đe, ngăn chặn những hành vi phạm làm lây lan, phát tán dịch bệnh nguy hiểm. Qua nghiên cứu, tìm hiểu chúng tôi xin giới thiệu một số quy định sau:

1. Tìm hiểu quy định của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm và chế tài hình sự đối với hành vi vi phạm liên quan đến phòng, chống dịch bệnh

Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm (Luật số: 03/2007/QH12, do Quốc Hội ban hành này 21/11/2007) quy định: Bệnh truyền nhiễm là bệnh lây truyền trực tiếp hoặc gián tiếp từ người hoặc từ động vật sang người do tác nhân gây bệnh truyền nhiễm. Căn cứ vào tính chất nguy hiểm, khả năng lây truyền và phát tán, Luật đã chia bệnh truyền nhiễm thành bốn nhóm. Trong đó nhóm A gồm các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm có khả năng lây truyền rất nhanh, phát tán rộng và tỷ lệ tử vong cao hoặc chưa rõ tác nhân gây bệnh. Như vậy dịch Covid - 19 thuộc nhóm loại bệnh truyền nhiễm nguy hiểm mới phát sinh chưa rõ tác nhân gây bệnh.

Để đảm bảo an toàn cho cộng đồng, tại Điều 8 Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm đã nghiêm cấm các tổ chức, cá nhân thực hiện một số hành vi. Về nguyên tắc, điều cấm của pháp luật là quy định không cho phép tổ chức, cá nhân thực hiện một số hành vi nhất định. Nếu tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi pháp luật cấm thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ áp dụng chế tài tương ứng với tính chất, mức độ của hành vi vi phạm, trong đó có chế tài hình sự. Hiện nay, các chế tài này được quy định tại Bộ luật Hình sự năm 2015 - sửa đổi, bổ sung năm 2017, gọi chung là Bộ luật hình sự (BLHS). Trước thực tế xuất hiện không ít các hành vi vi phạm thể hiện sự coi thường kỷ cương pháp luật và đe dọa gây nguy cơ cao cho cộng đồng khi dịch bệnh xảy ra, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân (TAND) Tối cao đã ban hành văn bản số 45/TANDTC-PC hướng dẫn áp dụng pháp luật và tổ chức xét xử đối với một số hành vi vi phạm pháp luật phổ biến có đủ yếu tố cấu thành tội phạm trong phòng, chống dịch bệnh nguy hiểm này.

Các hành vi bị Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm nghiêm cấm với chế tài tương ứng được quy định trong Bộ luật Hình sự đã được Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao hướng dẫn, cụ thể như sau:

  Một là, hành vi cố ý làm lây lan tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.

 Người đã được thông báo mắc bệnh, hoặc nghi ngờ mắc bệnh, trở về từ vùng có dịch mà thực hiện các hành vi: trốn khỏi nơi cách ly; không tuân thủ quy định về cách ly; khai báo y tế không đầy đủ hoặc gian dối... có thể bị xử lý hình sự theo quy định tại Điều 240 BLHS về tội Làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người, với hình phạt chính là phạt tiền đến 200.000.000đ hoặc phạt tù có thời hạn cao nhất đến 12 năm.

Hai là, hành vi không triển khai hoặc triển khai không kịp thời các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm

Người có trách nhiệm trong phòng, chống dịch bệnh nhưng không triển khai, triển khai không kịp thời, không đầy đủ các biện pháp phòng, chống dịch bệnh theo quy định gây hậu quả nghiêm trọng thì có thể bị xử lý hình sự về tội Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng quy định tại Điều 340, BLHS với hình phạt chính là cảnh cáo, phạt tiền đến 50.000.000đ, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù có thời hạn cao nhất đến 5 năm.

 Ba là, hành vi thông tin sai sự thật về bệnh truyền nhiễm

Người nào có hành vi đưa lên mạng máy tính, mạng viễn thông thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, thông tin xuyên tạc về tình hình dịch bệnh, gây dư luận xấu thì bị xử lý theo quy định tại Điều 288 BLHS (Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông). Hình phạt chính là phạt tiền đến 200.000.000đ, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù có thời hạn cao nhất đến 7 năm

Bốn là, hành vi phân biệt đối xử và đưa hình ảnh, thông tin tiêu cực về người mắc bệnh truyền nhiễm.

Người có hành vi đưa trái phép thông tin, bí mật đời tư xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm không chỉ của người mắc bệnh Covid-19 mà cả của người nghi ngờ mắc bệnh, của nhân viên y tế, người tham gia phòng, chống dịch bệnh Covid-19 thì bị xử lý về tội Làm nhục người khác quy định tại Điều 155 BLHS. Hình phạt chính là cảnh cáo, phạt tiền đến 30.000.000đ, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù có thời hạn cao nhất đến 5 năm.

Năm là, hành vi không chấp hành các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.

Phụ thuộc vào hành vi cụ thể đã được thực hiện mà hành vi này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự bằng các tội danh khác nhau, như:

Tội vi phạm quy định về an toàn ở nơi đông người (Điều 295, BLHS): Áp dụng đối với chủ cơ sở kinh doanh, người quản lý cơ sở kinh doanh dịch vụ (Nhà hàng, khách sạn, Karaoke, cơ sở thẩm mỹ...) vẫn thực hiện hoạt động kinh doanh khi đã có quyết định tạm đình chỉ hoạt động kinh doanh để phòng, chống dịch bệnh Covid-19 của cơ quan, người có thẩm quyền gây thiệt hại từ 100.000.000đ trở lên do phát sinh chi phí phòng, chống dịch bệnh. Loại hình phạt áp dụng đối với người phạm tội có thể là phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc tù có thời hạn.

Tội chống người thi hành công vụ (Điều 330, BLHS): Áp dụng đối với người có hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác cản trở người thi hành công vụ  trong phòng, chống dịch bệnh Covid-19. Hình phạt chính là phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù có thời hạn cao nhất đến 7 năm.

2. Thủ tục xét xử đối với hành vi vi phạm liên quan đến bệnh truyền nhiễm trong trường hợp phòng, chống dịch bệnh Covid-19 hiện nay

Đối với thủ tục xét xử các vụ án liên quan đến phòng, chống dịch bệnh Covid-19, tại Công văn số 45/TANDTC-PC ngày 30/3/2020, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã có hướng dẫn các tòa án xét xử theo thủ tục rút gọn. Đối với vụ án không đủ điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn thì đưa ra xét xử trong thời hạn không quá 1/2 thời hạn được quy định tại Bộ luật Tố tụng Hình sự.

Thủ tục rút gọn được quy định tại Chương XXXI, Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015. Cụ thể như sau:

Về điều kiện áp dụng: Trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm, thủ tục rút gọn được áp dụng khi có đủ bốn điều kiện: Người thực hiện hành vi phạm tội bị bắt quả tang hoặc người đó tự thú; sự việc phạm tội đơn giản, chứng cứ rõ ràng; tội phạm đã thực hiện là tội phạm ít nghiêm trọng (là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do BLHS quy định đối với tội ấy là phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm); người phạm tội có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng.

Về thời hạn giải quyết vụ án: Thời hạn giải quyết vụ án theo thủ tục rút gon tối đa là 42 ngày kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án đến ngày tòa án mở phiên tòa xét xử . Như vậy về thời hạn giải quyết vụ án  so với thủ tục thông thường thì thủ tục rút gọn chỉ bằng khoảng 1/3 (đối với tội phạm ít nghiêm trọng, thời hạn tối đa để giải quyết là không quá 125 ngày. Nếu vụ án phức tạp hoặc có trở ngại khách quan thì thời hạn sẽ kéo dài hơn).

Thực hiện hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, thời gian vừa qua một số TAND cấp huyện đã đưa một số vụ án liên quan đến các hành vi chống người thi hành công vụ ra xét xử theo thủ tục rút gọn như: ngày 10/4/2020, Tòa án nhân dân huyện Tiên Yên (Quảng Ninh) mở phiên tòa sơ thẩm xét xử vụ án “Chống người thi hành công vụ” đối với bị cáo Đào Xuân Anh Doanh. Tính từ ngày bị cáo thực hiện hành vi (ngày 04/4/2020) đến ngày bị đưa ra xét xử thời gian chỉ là 07 ngày; ngày 17/4/2020, Tòa án nhân dân huyện Nông Sơn (Quảng Nam) mở phiên tòa sơ thẩm xét xử vụ án “Chống người thi hành công vụ” đối với bị cáo Nguyễn Ngọc Phương, tính từ ngày bị cáo thực hiện hành vi (ngày 06/4/2020) đến ngày bị đưa ra xét xử thời gian chỉ là 12 ngày.

Tóm lại, việc các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhanh chóng áp dụng chế tài hình sự đối với các hành vi bị pháp luật cấm trong phòng, chống dịch bệnh như trong phòng, chống dịch bệnh Covid -19 thời gian qua mang tính răn đe mạnh mẽ đối với các tổ chức, cá nhân. Đây cũng là biện pháp cần thiết để tiếp tục góp phần kiểm soát, ngăn ngừa và chặn đứng dịch bệnh ở nước ta trong thời gian sắp tới.

Danh mục tài liệu tham khảo

1. Báo Quảng Ninh (2020), Đối tượng không đeo khẩu trang, đánh lực lượng chốt kiểm soát dịch, lĩnh 9 tháng tù giam, http://baoquangninh.com.vn/.

2. Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao (2020), Công văn số 45/TANDTC-PC về  về việc xét xử tội phạm liên quan đến phòng, chống dịch bệnh Covid-19, Hà Nội.

3. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2007), Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Hà Nội.

4. Lê Văn Tranh và Đặng Lương Mạnh Hà (2020), Luật phóng chống bệnh truyền nhiễm trong công cuộc đấu tranh phòng chống đại dịch Covid-19 ở nước ta hiện nay, http://quochoi.vn/.

 

Số lần đọc: 32
Tin liên quan